Istnienie wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego

Istnienie wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego

Przejście niebezpieczeństwa to przejście na kupującego nieubezpieczenia utraty lub uszkodzenia rzeczy sprzedanej, o którym mowa w przepisie art. 548 kc.

Generalnie niebezpieczeństwo przechodzi na kupującego z chwilą wydania mu rzeczy. Wówczas na kupującego przechodzą:

  • ciężary z rzeczą związane,
  • korzyści z rzeczą związane,
  • niebezpieczeństwo jej przypadkowej utraty lub uszkodzenia.

Moment przejścia niebezpieczeństwa na kupującego strony mogą określić odmiennie w zawartej przez siebie umowie sprzedaży. Przepisy określające tę chwilę mają bowiem charakter dyspozytywny. Jeśli jednak kupującym jest konsument, a sprzedającym przedsiębiorca, a rzecz ma być przesłana konsumentowi, wówczas możliwość modyfikowania przepisów ustawy istnieje tylko wtedy, gdy umowne zapisy będą dla konsumenta korzystniejsze od uregulowań ustawowych. Dodatkowo w przypadku, gdy strony w umowie określą tylko moment przejścia korzyści i ciężarów, ale nie określą przejścia niebezpieczeństwa, wówczas przyjmuje się, że niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego z tą samą chwilą, którą strony określiły jako moment przejścia korzyści i ciężarów.

Chwila wydania rzeczy to chwila przeniesienia posiadania poprzez wydanie samej rzeczy, umożliwienie objęcia władztwa faktycznego nad tą rzeczą. Nie będzie uznane za wydanie rzeczy powodujące przejście niebezpieczeństwa wydanie dokumentów pozwalających na rozporządzanie rzeczą, np. dowód rejestracyjny, czy środków pozwalających na faktyczne nią rozporządzanie, np. kluczyki do samochodu.

Nie zawsze moment zawarcia umowy i moment wydania rzeczy są tożsame czasowo.

Wydanie może mieć miejsce:

  • praktycznie równolegle z zawarciem umowy sprzedaży.

Generalnie miejscem spełnienia świadczenia przez sprzedawcę w postaci wydania rzeczy jest miejsce zamieszkania bądź siedziby sprzedawcy. Jeśli strony inaczej się nie umówią, bądź co innego nie wynika z okoliczności, tam właśnie powinien nastąpić odbiór rzeczy przez kupującego, co równa się z jej wydaniem. Z taką sytuacją mamy do czynienia codziennie robiąc zakupy.

  • później niż zawarcie umowy sprzedaży.

Taka sytuacja może mieć miejsce jeśli kupujący odbiera rzecz zamówioną później niż zawarto umowę. Moment, kiedy sprzedawca faktycznie umożliwia mu odbiór rzeczy, przejęcie nad nią władztwa, jest chwilą wydania rzeczy. Przykładowo strony zawierają umowę sprzedaży samochodu, który ma dopiero zostać dostarczony do salonu w przeciągu określonego czasu. Wówczas momentem wydania będzie ten, w którym kupujący faktycznie odbierze samochód po jego dostarczeniu do salonu, a nie ten, w którym strony zawarły umowę.

Wydanie może nastąpić także poza siedzibą bądź miejscem zamieszkania sprzedawcy. Strony mogą umówić się, że rzecz zostanie dostarczona do innego miejsca, gdzie kupujący fizycznie przejmie nad nią władztwo. W takim przypadku, gdy rzecz ma zostać dostarczona do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia sprzedawcy, w razie wątpliwości co do tego, kiedy nastąpiło wydanie przyjmuje się, że miało to miejsce z chwilą wydania rzeczy przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy danego rodzaju, któremu sprzedawca zlecił dostarczenie rzeczy do miejsca umówionego. Również powierzenie rzeczy spedytorowi uznać należy za moment wydania.

 

Szczególne unormowania dotyczące konsumentów

W obrocie konsumenckim miejsce spełnienia świadczenia sprzedawcy w postaci wydania rzeczy zostało określone odmiennie, niż to ma miejsce w pozostałych rodzajach obrotu (gdzie miejsce spełnienia świadczenia to co do zasady siedziba bądź miejsce zamieszkania sprzedawcy).

Jeśli kupującym jest konsument, a rzecz ma mu zostać przesłana do oznaczonego miejsca, to miejsce przesyłki jest miejscem spełnienia świadczenia. Należy podkreślić, że chodzi tu o przypadki, gdy rzecz ma być przesłana do oznaczonego miejsca, które może być miejscem zamieszkania konsumenta, ale nie tylko. Może to być inne miejsce oznaczone w umowie (np. miejsce pracy konsumenta, miejsce zamieszkania osoby, której konsument zamierza zrobić prezent).

Z uwagi na te odmienne uregulowania, odmiennie do zasad ogólnych określone zostały zasady ustalania momentu wydania rzeczy sprzedanej konsumentowi, jeśli rzecz być wysłana do oznaczonego miejsca.

W takim przypadku przejście niebezpieczeństwa następuje:

  • z chwilą wydania rzeczy przez przewoźnika kupującemu (a nie jak pozostałych rodzajów obrotu chwilą wydania rzeczy przewoźnikowi); w tej sytuacji może powstać wątpliwość, jak ocenić moment wydania rzeczy, jeśli konsument wskazuje miejsce do którego rzecz ma być wysłana, a w miejscu tym rzecz odbierana jest przez osobę inną niż kupujący. Przykładem może być wskazana wyżej sytuacja, gdy konsument zawiera umowę sprzedaży celem zrobienia komuś prezentu i jako miejsce przesyłki wskazuje bezpośrednio miejsce zamieszkania osoby obdarowanej. W takim przypadku, choć przepis mówi o wydaniu rzeczy kupującemu, przyjąć należy, że wydanie obdarowanemu jest momentem równoznacznym z wydaniem rzeczy kupującemu. W przeciwnym wypadku w takiej sytuacji mogłyby zachodzić sytuacje, gdy wydanie „nigdy” by nie nastąpiło,
  • z chwilą wydania rzeczy przewoźnikowi, jeśli został on wybrany przez kupującego i „narzucony” sprzedawcy, sprzedawca nie miał wpływu na jego wybór. Wyjątek ten nie znajdzie tu zastosowania, jeśli wskazanie przez kupującego nastąpiło poprzez wybór jednego z przewoźników zaproponowanych przez sprzedawcę.

Omawiając szczególne uregulowania dotyczące konsumentów nie można w tym miejscu pominąć przewidzianego w przepisie art. 548 § 3 domniemania istnienia wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego – konsumenta. Przyjmuje się bowiem, że jeśli wada ujawni się w ciągu roku od dnia wydania rzeczy, a kupującym był konsument, wówczas domniemywa się, że wada istniała już w chwili wydania rzeczy konsumentowi. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że:

  • domniemanie to znajdzie zastosowanie wyłącznie w obrocie konsumenckim a zatem w przypadku, gdy sprzedawcą jest przedsiębiorca a nabywcą konsument,
  • jeśli chodzi o ten przepis strony umowy sprzedaży nie mogą swobodnie jak w pozostałych wypadkach kształtować momentu przejścia niebezpieczeństwa, a dopuszczalne modyfikacje mogą polegać jedynie na wprowadzenie rozwiązań korzystniejszych dla konsumenta, niż przewidziane przez przepisy kodeksu cywilnego,
  • domniemanie to będzie miało znaczenie przede wszystkim w ewentualnym procesie w tym sensie, że konsument nie musi udowadniać istnienia wady w dniu przejścia niebezpieczeństwa – to sprzedawca musi udowodnić, że wada/jej przyczyna nie istniała w tym momencie,
  • jeśli wada wykryta zostanie po upływie roku domniemanie nie istnieje i kupujący musi udowodnić istnienie wady.